۱۰ تیر ۱۴۰۵

تاریخ و فرهنگ ایران - زبان فارسی و آموزش عشایر

من با آنکه در خانواده‌ای ترک‌زبان زاده شده‌ام، اما عاشق بی‌قرار زبان فارسی هستم. از این نظر، همانندی بسیاری به محمود غزنوی دارم.

بن خانک یا کعبه زرتشت؟

نام «کعبه زرتشت» سال‌هاست بر یکی از شناخته‌شده‌ترین بناهای باستانی نقش‌رستم سایه افکنده است، در حالی که پژوهش‌های تاریخی و کتیبه‌های ساسانی از نام دیگری برای این بنای رازآلود یاد می‌کنند؛ «بن‌خانک». در این نوشتار، دکتر رهام نوشیروانی و مهندس رامتین هوشنگی با نگاهی به شواهد تاریخی، معماری و کتیبه‌های برجای‌مانده، ضمن بررسی فرضیه‌های گوناگون درباره کاربری این سازه، بر اهمیت به‌کارگیری نام اصیل «بن‌خانک» و جایگاه آن در حافظه تاریخی و فرهنگی ایران تأکید کرده‌اند.

تاریخ و فرهنگ ایران - آیین بیست‌و‌شش عیدماه در مازندران

هم‌میهنان زرتشتی همانند گوهرهایی به‌جا مانده از ایران باستان و نگاهبان راستین میراث ایران هستند؛ اما برخی اقوام ایرانی نیز یادگارهایی از ایران باستان را تا کنون زنده نگاه داشته‌اند. در این میان کرانه‌ی جنوبی دریای کاسپین از نگاه اساتیر ایرانی سخن‌های بسیار برای گفتن دارد که واکاوی آن‌ها می‌تواند رمزهای اساتیر ایرانی را روشن نماید. برای نمونه، جشن‌ها و آیین‌هایی در تبرستان برگزار می‌شود که بی‌گمان به‌جا مانده از ایران باستان است که در این جستار به یکی از این آیین‌ها خواهیم پرداخت.

۸ تیر ۱۴۰۵

چگونه دفتر و دیوان ایران عربی شد!

هر چه بیشتر در لابه‌لای نوشته‌های به فراموشی سپرده‌شده‌ی‌ تاریخ ایران جستجو می‌کنیم، بیش از پیش به ناآگاهی خود درباره‌ی‌ سرگذشت و تاریخ سپری‌شده‌ی‌ کشورمان پی برده، و هم‌چنین بدین آگاهی دست می‌یابیم که نیاکان‌مان در تلاش برای پاسداری از زبان، خط، فرهنگ و هویت ملی خود چه رنج‌ها و دشواری‌ها که از دست حُکام نکشیده‌اند.

۷ تیر ۱۴۰۵

هدف سره‌گویی و سره‌نویسی - دکتر میرجلال‌الدین کزازی

زبان فارسی به عنوان بردار فرهنگ ایرانی، از دیرباز بخش مهمی از هویت ایرانیان بوده است. آشکار است که هر مردمی، زبان‌شان را دوست داشته باشند. این خود به‌ویژه نزد ایرانیان پررنگ‌تر است، زیرا آنان زبان فارسی را نه تنها زبان میانجی همه‌ی ایرانی‌تباران می‌دانند، که با تلاش همه‌ی آنان بوده که اینچنین نیرومند شده، و آن را دربردارنده چکیده‌ی سده‌ها تلاش دانشی و آموزشی نیاکان خویش و دارای ادبیاتی درخشان و دسترنج اندیشه‌های عرفانی والایی هم می‌شمارند.

درخشان­‌ترین ستاره‌ی آسمان، یاور آرش بود

دهم تیرماه در سالنمای رسمی خورشیدی برابر با سیزدهمین روز تیرماهِ زرتشتیان است که تیر یا «تِشتَر» نام دارد. هر سال در ماهِ تیر، هنگامی­‌که روز تیر فرا می­‌رسد، آن روز را به نامِ «تیرگان» جشن می­‌گیرند. تیر در زبانِ اوستا، «تیشتریَه» و در پهلوی «تِشتَر» نام دارد. (نیکنام، 1382، رویه 85)

ششم تیرماه؛ سالروز تصویب قانون پایه‌گذاری تلویزیون ملی ایران

گفت‌وگو درباره‌ی راه‌اندازی تلویزیون ملی ایران در آغاز دهه‌ی سی خورشیدی آغاز شد. اما هرچند اراده‌ها برای انجام آن بسیار بود، شکل‌گیری فرستنده‌ای به نام تلویزیون ملی ایران، سال‌ها به درازا انجامید و قانون آن نزدیک به دو دهه زمان بُرد تا به تصویب مجلس شورای ملی برسد.

خفر؛ آرامگاه جاماسب، فیلسوف باستانی ایران

آرامگاه جاماسب حکیم، سازه‌ای باستانی بر فراز روستای کراده‌ی خفر است که نزدیک به 120 کیلومتر از شهر شیراز دوری دارد. این سازه‌ی سنگی که بیش از نیم سده پیش در فهرست میراث ملی ایران جای گرفته، هنوز چنان که باید در میان مردم، شناخته شده نیست.

۳۱ خرداد ۱۴۰۵

تاریخ و فرهنگ ایران - نقش کلیدی ایران در چهارراه تجارت باستانی کرانه‌های کاسپین

پژوهش‌های تازه در گستره‌ی باستانی «کاراکاباک» در  کرانه‌های (:سواحل) خاوری دریای کاسپین (:خزر) در قزاقستان، از نقش پررنگ ایران در شبکه‌های تجاری و فرهنگی باستانی اوراسیا پرده برداشته است. دستیابی به سکه‌هایی از دوره‌های اشکانی و ساسانی در کنار آثار برجای‌مانده از بیزانس، چین و آسیای مرکزی نشان می‌دهد که این سکونتگاه باستانی، میان سده‌های نخست تا ششم میلادی، بخشی از شبکه گسترده بازرگانی مبادلاتی بوده که ایران در آن نقشی کلیدی داشته است.