باستان‌شناسان با کاوش در گستره‌ی تاریخی «مالمون» در محدوده چشم‌انداز فرهنگی ماسوله، یافته‌های معماری و صنعتی در پیوند(مرتبط) با ذوب و فرآوری سنگ‌آهن و بازسازی بخشی از روند شکل‌گیری و تحول فعالیت‌های تولید آهن در این منطقه را شناسایی کردند.
به گزارش ایسنا، کاوش‌های باستان‌شناختی گستره‌ی مالمون به سرپرستی علی‌اکبر وحدتی و با پروانه (مجوز) پژوهشگاه انجام شد که در جریان این کاوش‌ها، سه ترانشه با آرمان بررسی ساختارهای معماری و شناسایی شواهد فعالیت‌های فلزگری گشایش یافت.
سرپرست هیات باستان‌شناسی در این باره گفت: در ترانشه یک به ابعاد ۵×۵ متر، یک محدوده سنگ‌فرش با کارکرد صنعتی شناسایی شد. یک گمانه پیشرو تا ژرفای نزدیک‌به ۲۳۰ سانتی‌متر نیز نشان داد که محوطه دست‌کم دارای دو مرحله استقرار بوده است. یافته‌های مرحله نخست بیشتر بیانگر کارکردی استقراری و بیشتر مسکونی است، درحالی که در مرحله دوم فعالیت‌های صنعتی افزایش یافته و ذوب سنگ‌آهن به یکی از فعالیت‌های اصلی محوطه تبدیل شده است.
وحدتی افزود: در این ترانشه حجم درخور توجهی سرباره آهن، قطعات خردشده سنگ‌آهن خام و تعدادی اشیای آهنی کوچک، از جمله میخ‌های نعل به دست آمد. نخستین بررسی‌ها نشان می‌دهد بخشی از سنگ‌آهن، از جمله نمونه‌هایی از هماتیت و لیمونیت، پیش از ورود به فرآیند ذوب در محل، خرد و آماده‌سازی می‌شد.
او یادآوری کرد: ترانشه دو به ابعاد ۴×۵ متر، بقایای یک مجموعه معماری مسکونی را آشکار کرد. دیوارهای سنگی این مجموعه تا بلندای نزدیک‌به ۱۶۰ سانتی‌متر سالم باقی مانده‌اند و از نمونه‌های قابل توجه معماری سنگی در منطقه گیلان به شمار می‌روند. در ارتباط با این معماری، مجموعه‌ای از سفال‌های ساده و لعابدار، عمدتاً متعلق به دوره‌های تیموری، صفوی و قاجار، و همچنین تعدادی اشیای فلزی از جنس آهن و یک قطعه زیور مسی، احتمالا به شکل سنجاق سر یا قلم سرمه‌کش، کشف شد.
این باستان‌شناس افزود: یافته‌های معماری و یافته‌های این ترانشه نشان می‌دهد که نخستین مرحله استقرار در مالمون احتمالا ماهیتی بیشتر مسکونی داشته است. وجود مقدار محدودی سرباره آهن در ارتباط با این مرحله نیز نشان می‌دهد که ساکنان محوطه با منابع معدنی منطقه آشنا بوده‌اند.
به گفته او، در ترانشه سه به ابعاد ۳×۲ متر، بقایای یک کوره ذوب آهن شناسایی شد. این کوره متشکل از یک ساختار مستطیلی سنگی است که دیواره‌های داخلی آن در اثر شدت حرارت دچار ذوب‌شدگی و جوش‌خوردگی شده و خاک پیرامون آن نیز به‌شدت تحت تاثیر حرارت قرار گرفته است. حجم درخور توجهی سرباره آهن از گونه‌های مختلف و قطعه‌های فراوان سنگ‌های معدنی حاوی کانی‌های آهن در پیرامون کوره به دست آمد. تنوع سرباره‌ها می‌تواند بیانگر مراحل یا شرایط متفاوت فرآیند ذوب و بهره‌برداری از کوره باشد و پژوهش آن‌ها می‌تواند در بازسازی فناوری تولید آهن در محوطه موثر باشد.
وحدتی افزود: پیش از کاوش‌های باستان‌شناختی، بررسی‌های ژئوفیزیکی توسط دانشگاه شهید بهشتی، به سرپرستی کوروش محمدخانی، چندین ناهنجاری مغناطیسی بزرگ را در بخش‌های گوناگون گستره شناسایی کرده بود که گمانه وجود ساختارهای در پیوند با کوره‌های ذوب آهن را مطرح می‌کرد. کاوش‌های انجام‌شده با شناسایی بقایای کوره، سرباره و دیگر شواهد فلزگری، وجود فعالیت‌های متالورژیکی در محوطه را تایید کرد.
سرپرست هیات باستان‌شناسی در محوطه مالمون افزود: مجموع یافته‌ها نشان می‌دهد که استقرار در مالمون به گمانیدر اواخر دوره تیموری یا اوایل دوره صفوی آغاز شده و در مراحل اولیه بیشتر ماهیتی مسکونی داشته است. فعالیت‌های مرتبط با فلزگری به‌تدریج افزایش یافته و به‌ویژه در اواخر دوره صفوی و دوره قاجار، محوطه به یکی از کانون‌های متمرکز فعالیت‌های ذوب آهن در منطقه تبدیل شده است.
او یادآور شد: بررسی‌های پیشین در پیرامون ماسوله نشان داده است که فعالیت‌های مرتبط با استخراج، ذوب و فرآوری آهن در بیش از ۳۰ نقطه از منظر فرهنگی ماسوله پراکنده بوده است. افزایش شمار محوطه‌های در پیوند با تولید و فرآوری آهن، از وجود شبکه‌ای گسترده از فعالیت‌های تولید آهن در منطقه حکایت دارد، درحالی که شمار محوطه‌های کاوش‌شده همچنان محدود است.
این باستان‌شناس اظهارکرد: اهمیت مالمون در این است که امکان پژوهش هم‌زمان توالی استقرار، معماری، سازمان فضایی فعالیت‌های صنعتی، آماده‌سازی سنگ‌آهن، کوره‌های ذوب و بقایای فرآیند تولید آهن را فراهم می‌کند. ادامه بررسی‌های باستان‌شناختی و پژوهش‌های تخصصی بر روی کوره‌ها، سرباره‌ها، سنگ‌های معدنی و معادن متروکه آهن می‌تواند به شناخت دقیق‌تر فناوری و زنجیره تولید، مقیاس فعالیت‌های صنعتی و سازمان‌یابی این فعالیت‌ها در منطقه کمک کند.
وحدتی گفت: نتایج کاوش مالمون نشان می‌دهد که این محوطه ظرفیت قابل توجهی برای ادامه مطالعات باستان‌شناختی و بازسازی سازمان فضایی و فرآیندهای فناورانه تولید آهن در منظر فرهنگی ماسوله دارد و می‌تواند به شناخت یکی از مهم‌ترین ابعاد اقتصادی و صنعتی تاریخ این منطقه کمک کند.
خبرنگار امرداد: سپینود جم
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر