«دهخدا» دربارهی لکها مینویسد: «لکها در لرستان ساکن و خوشهیکل و تنومندند. رنگ آنها گندمی و مویشان سیاه یا خرمایی تیره است.» در کتاب «دایرهالمعارف اسلام» نیز آمده: «در لرستان (ایالت کهن لرستان)، برخی کردها (ایلهای لک) در شمال، و همچنین در میان فِیلیها هم ایل محکی زندگی میکنند.»
چندی پیش دکتر ندا غیاثی، استاد دانشگاه هنر، به خواستاری «انجمن علمی- دانشجویی تاریخ دانشگاه تهران» دربارهی «مفهوم تاریخ در شاهنامهی فردوسی» در تالار کمال دانشکدهی ادبیاتوعلوم انسانی دانشگاه تهران سخن گفت. گزارشی از سخنرانی او را پیش رو دارید. دکتر غیاثی نویسندهی کتاب ارجدار «کارستان سخن؛ درهمتنیدگی تخیل و واقعیت در شاهنامه» (از انتشارات بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار- 1403) است.
اسماعیل یغمایی، باستانشناس نامی ایران، 28 تیرماه 1405 خورشیدی درگذشت. نگاهی گذرا به کارنامهی علمی و باستانشناسی او، گرامیداشت کوششهای دلسوزانهاش برای شناخت گذشتهی باستانی ایران است.
* روزبه پارسی (ابن مقفّع) با ترجمۀ رسالات عصر ساسانی از پهلوی به زبان عربی ضمن حفظِ آنها از کتابسوزی های رایج کوشید تا به احیای مفاخر ملّی بپردازد.
* مانند دیگر فرزانگان ایرانشهری، روزبه پارسی (ابن مقفّع) عقلانیّت، عدالت و شایستگی را عامل مشروعیّت و بقای حکومتها می دانست.
* شیفتگی روزبه پارسی به تاریخ و فرهنگ ایران وقتی با بی اعتنائی وی به مناسک اسلامی درهم آمیخته می شد او را مورد سوء ظنِ شریعتمداران قرار می داد.
شهداد در شامگاه آدینه 26 تیر، در حالی دهمین سالروز ثبت جهانی بیابان لوت(27 تیرماه) را گرامی داشت که دمای هوا در گرمترین ساعتهای روز به 48 درجهی سانتیگراد رسیده بود؛ گرمایی که نه تنها از شور مردم برای باشندگی در این آیین نکاست، بلکه بهگونهای یادآور هویت سرزمینی بود که امروز به نام یکی از شاخصترین چشماندازهای طبیعی جهان شناخته میشود.
«اسماعیل یغمایی» باستانشناس پیشکسوت، از برجستهترین پژوهشگران باستانشناس و از چهرههای اثرگذار در شناخت، پژوهش و نگاهبانی از میراثفرهنگی کشور، در پی سکتهی مغزی در یکی از بیمارستانهای تهران بستری شد.
کهنترین سند شناختهشده دریانوردی جهان، برپایهی یافتههای باستانشناسی چغامیش خوزستان، نزدیک به هشت هزار سال پیش بازمیگردد؛ سندی که از وجود کشتیرانی در پهنهی آبی جنوب ایران نشان دارد. با این همه، پژوهشگران میراث دریانوردی باور دارند یکی از مهمترین پروندههای میراث ناملموس ایران در یونسکو، امروز در آستانهی تهدیدهایی قرار گرفته که از نابودی دانش سنتی ساخت شناورهای چوبی تا خروج لنجهای ایرانی از کشور را در بر میگیرد.
از آنچه رخدادنگاران آوردهاند، به خوبی میتوان بر جایگاه والای زبان فارسی در روزگار چیرگی تازيان بر کشورمان پی برد. زبان اعراب، هیچگاه در سرزمین ایران جا باز نکرد و به میان تودهی مردم راه نیافت. بنابراین، گرچه ایرانیانی که با عربان سر و کاری داشتند، به ناچار عربی آموخته و با آن تنها نیازمندیهای روزانهی خود را برمیآوردند، اما زبان ایشان همچنان فارسی و لهجههای گوناگون و زیبای آن بود.
گسترهی «تُلبرمی» که به نام «برمک» نیز شناخته میشود، بازماندهای از دورهی ایلامی تاریخ ایران است و اکنون در نزدیکی روستایی به نام کیمه، در شهرستان رامهرمز، در استان خوزستان، جای دارد. باستانشناسان، تلبرمی را شهری ایلامی بوده اسمیدانند که در گذر زمان به زیر خاک رفته و از شُکوه پیشیناش چیزی جز تلی از خاک و آثاری که بسیاری از آنها را قاچاقچیان به غارت بردهاند، چیزی نمانده است. این تپهی باستانی در سال 20 تیرماه 1347 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است و اکنون از آن زمان68 سال میگذرد.
آتشکدهی نطنز، بازمانده از دورهی ساسانیان، در باغشهر تاریخی نطنز، در استان اصفهان، یادگاری گرانبها از دورهای شکوهمند از تاریخ ایران است. این سازهی دینی در 18 تیرماه 1311 خورشیدی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. امروز نودوچهارمین سال از سپری شدن آن ثبت تاریخی است.
«تاتها و تاتی، مردمان و زبانی ایرانی»
در نوشتههای بسیاری، «تات» به معنی ایرانی (غیرترک) به کار رفته است. چنانچه در لغاتالترک کاشغری (۴۶۶ مَهی)، واژهی تات برابر «الفارسیه» و تَت به معنای ایرانی آمده است. در متلهای ترکزبانان تبریز، تات به معنای دانا و شهرنشین است. در لغتنامهی دهخدا، تاتها مردمی فارسیزبانند که به زبان کهن و بومی سخن میگویند.
انگار سایهای قدیمی، زخمی کهنه یا قصهای ناتمام از پشتپرده تاریخ خانواده، هنوز در جان ما نفس میکشد.
پیش از آنکه خط هوایی خوشنام «ایراناِیر» در سال 1341 خورشیدی آغاز به کار کند، شرکتی به نام «هواپیمایی ایران» در سال 1325 بنیان گذاشته شده بود. اما ایرانایر بود که به سبب ناوگان مجهز خود به آوازهای بلند در میان خطهای هواپیمایی جهان دست یافت و در 13 تیرماه 1344 خورشیدی نخستین پرواز خود با هواپیماهای جت را آغاز کرد.
* روزبه پارسی (ابن مقفّع) برجسته ترین حافظِ حافظۀ ملّی و تاریخی ایرانیان پیش از فردوسی بود.
* «تعریب»(عربی گرداندنِ نام های ایرانی) باعثِ هویّت زدائی از شخصیّت های تاریخ ایران شده است. ما قرن ها است که از شناختِ نام و نشانِ واقعیِ بسیاری از فرزانگان تاریخ و فرهنگ ایران، محروم مانده ایم.
* وجود ده ها «تاج نامه» نشانۀ تداوم خاطرۀ شهریاریِ ساسانی پس از اسلام است.
زبان پدیدهای شگرف و پیچیده است و از برجستهترین تواناییهای ما آدمیان به شمار میآید. همهی جانوران دارای سامانههایی برای داد و شد، میان خود هستند، اما آدمها از پیشرفتهترین این سامانهها که همان «گفتار» باشد، برخوردارند. زبان دستمایهایست گرانبها برای بازگویی اندیشه، زبانی که هر کس میآموزد، به برهان چارچوبهای ساختاری آن، سازماندهندهی اندیشه و برداشتهای او از جهان پیرامونش است. به کوتاه سخن، «زبان» ابزاری است برای رونمایی از جوهرهی اندیشههایی که در زندگی روزانهی ما به کار میرود. آیا میتوان بدون زبان، اندیشید؟ پاسخ آنکه، بدون «زبان» اندیشه پیدایی نمییابد.
هممیهنان زرتشتی همانند گوهرهایی بهجا مانده از ایران باستان و نگاهبان راستین میراث ایران هستند؛ اما برخی اقوام ایرانی نیز یادگارهایی از ایران باستان را تا کنون زنده نگاه داشتهاند. در این میان کرانهی جنوبی دریای کاسپین از نگاه اساتیر ایرانی سخنهای بسیار برای گفتن دارد که واکاوی آنها میتواند رمزهای اساتیر ایرانی را روشن نماید. برای نمونه، جشنها و آیینهایی در تبرستان برگزار میشود که بیگمان بهجا مانده از ایران باستان است که در این جستار به یکی از این آیینها خواهیم پرداخت.
