بررسیهای باستانشناسان در تپههای آبیل شهرستان هیرمند در استان سیستان و بلوچستان، نشان میدهد از میان بیش از ۴۰ تپه و پشته کمبلندا با برجایماندههای معماری خشتی، بیش از ۶ تپه باستانی که تا سال ۱۳۹۸ دارای آثار معماری مشهود بودهاند، به سراسر ویران و هموارسازی (:تسطیح) شدهاند. نزدیک به ۵.۵ هکتار از عرصه این محوطه تاریخی در پی ساختوسازهای مسکونی، بهویژه پس از سیل ویرانگر سال ۱۳۹۸، از میان رفته است.
به گزارش ایسنا، مجموعه تپههای آبیل که در جنوب و جنوبباختری روستای آبیل پلرنده و در کیلومتر ۱۸ جاده زابل به هیرمند جای دارد، دارای بیش از ۴۰ تپه و پشته کمبلندا با بقایای معماری خشتی است. این محوطه که در سال ۱۳۸۱ با شماره ۶۴۸۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، بر پایهی شواهد سطحی دربردارندهی سفالهای لعابدار و بدون لعاب، قطعات شیشه و اشیا فلزی، از سدههای میانه تا متاخر اسلامی (سده ۵ تا ۱۰ مَهی) برجای مانده است.
اکنون باستانشناسان برای تعیین عرصه و پیشنهاد حریم مجموعه تپههای آبیل، گمانهزنیهایی را با پروانه (:مجوز) پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری و پشتیبانی پژوهشکده باستانشناسی و ادارهکل میراثفرهنگی استان سیستان و بلوچستان انجام دادهاند. این پروژه میدانی در چارچوب طرحی پژوهشی با همکاری دانشگاه زابل، به سرپرستی جواد علاییمقدم، عضو هیات علمی دانشگاه زابل، اجرا شد و پس از عملیات میدانی و مطالعاتی با اتمام گزارش علمی، به پایان رسید.
در این برنامه میدانی، ۲۳ گمانه پیرامون عرصه ظاهری محوطه حفر شد. هرچند به دلیل ویرانی گسترده، نهشتههای فرهنگی برجایِ قابل توجهی در گمانهها به دست نیامد، اما شواهد سطحی شامل پراکندگی گسترده سفال، بقایای معماری، کورهها و قطعات سنگساب، شیشه و فلز، وسعت ۲۴ هکتاری محوطه را تایید کرد که در سنجش با وسعت ۱۱.۲ هکتاری درجشده در پرونده ثبتی اولیه، از گستردگی بیشتری برخوردار است.
جواد علاییمقدم، سرپرست هیات باستانشناسی تپههای «آبیل»، با اشاره به اهمیت این محوطه در پژوهشهای دوران اسلامی منطقه سیستان، هدف اصلی اجرای این برنامه میدانی را تعیین دقیق عرصه و پیشنهاد حریم حفاظتی عنوان کرد و گفت: با توجه به تهدیدات جدی از جمله گسترش بیرویه روستای آبیل، حفاریهای غیرمجاز، عبور جاده آسفالته از میان محوطه و پیشروی زمینهای کشاورزی، تعیین حریم قانونی برای جلوگیری از ویرانی بیشتر این مجموعه بایستگی دارد.
او افزود: متاسفانه بررسیهای میدانی و تصاویر ماهوارهای نشان میدهد که وسعت روستای آبیل در ۱۰ سال گذشته به بیش از دو برابر رسیده و در نتیجه این گسترش، بیش از ۶ تپه باستانی که تا سال ۱۳۹۸ دارای آثار معماری مشهود بودهاند، به سراسر ویران و هموارسازی شدهاند. بهگونهای که حدود ۵.۵ هکتار از عرصه محوطه در اثر ساختوسازهای مسکونی، بهویژه پس از سیل ویرانگر سال ۱۳۹۸، از میان رفته است.
این باستانشناس در ادامه گفت: محوطه آبیل در اصل بقایای یکی از منطقههای یکجانشینی (:استقراری) مهم (شهرک یا روستایی بزرگ) مربوط به سدههای میانه اسلامی سیستان بوده است که متاسفانه بخش چشمگیری از وسعت آن در سدههای گذشته از میان رفته است. این محوطه بقایای یکی از شهرکها و یا روستاهای بزرگ حومه شهر تاریخی زاهدان کهنه بوده است. محوطه آبیل افزونبر منازل مسکونی در دوره آبادانی دارای سازههای صنعتی و عامالمنفعه همچون کورههای گوناگون، عمارتهای کوچک، آسباد و … بوده است که بقایای معماری بسیاری از آنها امروزه برجای مانده است. زمینهای کشاورزی گسترده این منطقه یکجانشینی در پیرامون این روستا شکل گرفتهاند که با آبراههها (:نهرها) و کانالهای تاریخی آبیاری میشدند. امروزه برجایماندهی چند آبراهه و کانال آب تاریخی در سطح زمینهای پیرامونی قابل دیدن است.
خبرنگار امرداد: سپینود جم
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر