مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی از ثبت «نان سنگک» در فهرست میراث ناملموس کشور خبر داد و گفت: این نان بهعنوان یکی از اصیلترین و مردمیترین جلوههای فرهنگ خوراکی ایران، پس از گذر از مراحل کارشناسی در شورای ملی ثبت آثار ناملموس به ثبت رسید.
به گزارش میراث آریا، علیرضا ایزدی با اشاره به ثبت ملی «نان سنگک» در شورای ملی ثبت آثار ناملموس، گفت: ثبت این عنصر فرهنگی، کاری برای نگاهبانی از بخشی از حافظهی تاریخی، فرهنگ زیست روزمره، دانش بومی و هویت غذایی ایرانیان است؛ میراثی که نسلها در زندگی مردم بوده و همچنان بخشی از فرهنگ همگانی (:عمومی) جامعه ایرانی را شکل میدهد.
مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی درباره مستندات تاریخی وابسته به پیشینهی نان سنگک گفت: کهنترین سند نوشتاری شناختهشدهای که در آن به نان سنگک اشاره شده، فرهنگ لغات «برهان قاطع» فراهمآمدهی خلف تبریزی در سال 1062 مهی است که در آن زیر واژه «سنگک» آمده است: نوعی از نان است که روی سنگریزههای گرم بپزند.
نان سنگگ در دورهی ساسانی
ایزدی ادامه داد: افزون بر این سند نوشتاری، مجموعهای از بازگفتهای شفاهی و اشارههای تاریخی نیز دربارهی پیشینهی این نان وجود دارد که دیرینگی آن را به دورهی ساسانی و حتا پیش از اسلام میرسد. برخی نوشتههای تاریخی نیز به ناآشنایی سپاهیان عرب هنگام ورود به مداین با این نان اشاره کردهاند که میتواند در بررسی تاریخی جایگاه و پیشینهی این شیوهی پخت نگریسته شود.
او پافشاری کرد: در بررسی پروندههای میراث ناملموس، مجموعهای از نشانههای تاریخی، اسناد نوشتاری، بازگفتهای شفاهی، پیوستگی فرهنگی، دانش و مهارتهای همپیوند و جایگاه عنصر در زندگی اجتماعی مردم بررسی میشود.
نشانههای باستانشناختی از پیوستگی شیوهی پخت سنگک
ایزدی در ادامه با اشاره به نشانههای باستانشناختی همپیوند با شیوه پخت نان سنگک افزود: در یکی از قلعههای ویران در ورامین، بازماندهی یک نانوایی سنگکی، دربردارندهی تنوری سالم و ریگهای ویژه پخت کشف شده است که میتواند بهعنوان گواهی ملموس از پیوستگی این شیوهی پخت در ایران مورد توجه باشد.
او افزود: وجود چنین نشانهای در کنار اسناد تاریخی و بازگفتهای شفاهی، تصویری چندلایه از پیشینهی این میراث بهدست میدهد و نشان میدهد که «سنگک» دانش و مهارتی است که در پیوند با ابزار، محیط، شیوه پخت و فرهنگ مصرف، در گذر زمان ادامه یافته است.
مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراثفرهنگی درباره بازگفت مشهور نقش شیخ بهایی در طراحی تنور سنگکی نیز گفت: در سالنمای کمیتهی نانوایان تهران که در سال ۱۳۲۶ خورشیدی منتشر شده، بازگفتی دربارهی درخواست شاهعباس صفوی از شیخ بهایی برای نشان دادن راهکاری برای برآوردن (:تأمین) نان لشکریان در سفرها بازگو شده است که بر پایهی آن، طراحی تنور سنگکی به شیخ بهایی نسبت داده شده است.
ایزدی ادامه داد: جدای از میزان همسانی تاریخی این بازگفت با واقعیت، ادامهی این شیوه پخت در نانواییهای سنگکی امروز، خود نشاندهندهی جایگاه ویژهی این سنت در فرهنگ غذایی ایرانیان است.
او همچنین به نوشتههای شاطر داوود روغنی، نانوا و چهره شناختهشدهی ری، اشاره کرد و گفت: او در کتاب خود که در سال ۱۳۵۶ منتشر شده، نان سنگک را از دید مزه، هضم و سلامت، «بهترین نان ایران و شاید دنیا» برشمرده است؛ سخنی که نشاندهندهی جایگاه این نان در فرهنگ و چشایی ایرانیان است.
ثبت ملی؛ آغاز راه نگاهبانی از یک میراث زنده
ایزدی ثبت ملی نان سنگک را نقطهی آغاز فرآیندی گستردهتر برای نگاهبانی و انتقال این میراث به نسلهای آینده دانست و افزود: مهمترین کارکرد ثبت ملی، شناسایی، مستندسازی و نگاهبانی از دانش و مهارتهای سنتی همپیوند با این عنصر و فراهم کردن زمینهی انتقال آن به نسلهای آینده است.
او گفت: میراث ناملموس زمانی معنا پیدا میکند که در متن زندگی مردم زنده باشد. بنابراین، نگاهبانی از نان سنگک تنها در حفظ شکل ظاهری آن نیست، بلکه دانش و مهارت شاطر، شیوهی آمادهسازی خمیر، چگونگی پخت، ابزار و تجهیزات سنتی و مجموعه سنتها و آیینهای همپیوند با آن نیز باید نگریسته شود.
خبرنگار امرداد: سپینود جم
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر