بیستوچهارم شهریور 1310 خورشیدی، مجموعهی پاسارگاد در فهرست آثار تاریخی ایران ثبت شد. اکنون از ثبت ملی این مجموعهی کممانند باستانی، 95 سال میگذرد. پاسارگاد با همهی فرازوفرودهایی که در این بازهی زمانی کموبیش یکصدساله دیده، اثری است که نگاه جهان به آن دوخته شده است.
پاسارگاد مجموعهای دربردارندهی سازههایی مانند: آرامگاه کوروش بزرگ، باغ پاسارگاد، کاخها، کوشک و آبنما، تنگه بداغی، آرامگاه کمبوجیه و چند سازهی دیگر است. همهی این آثار باستانی در شهرستان پاسارگاد در استان فارس جای دارند و ثبت ملی و جهانی آنها بایستگی نگهبانی افزونتر و با چشم و گوشی باز را گوشزد میکنند.
در گذشتههای باستانی، پاسارگاد «پَسَرگد» خوانده میشد. معنای آن را «نیکان زمان» دانستهاند. هرچند برای معنای پاسارگاد سببهای دیگری نیز آورده شده است که در جای خود مهم است. پاسارگاد برگرفته از نام تباری شاهی در ایران است که بنیاد شاهنشاهی هخامنشی را نهادند.
گرداگرد دشت پاسارگاد را کوهها فراگرفتهاند. نگین این دشت و مجموعه، بیگمان آرامگاه کوروش بزرگ است. دوری این دشت از شهر شیراز 130 کیلومتر است و گستردگیای نزدیک به 190 کیلومتر مربع دارد. اما این دشت و آثار آن دیرینگی افزونتر دارند و نشانههایی از دورهی باستانی میانی پارینهسنگی در آن پیدا شده است؛ دورهای که از 300 تا 30 هزارسال پیش را دربرمیگیرد. اما در دورهی هخامنشی و با آغاز شهریاری کوروش بزرگ بود که پاسارگاد ارزش بسیار خود را برای مرکز شاهنشاهی هخامنشی نشان داد. کوروش بزرگ نخستین سنگ بناهایی را که اکنون در پاسارگاد چشم جهان را خیره کرده است، نهاد. مهرازی و گونهی سنگتراشی پاسارگاد نیز نشانههای تمدن هخامنشی را آشکارتر میسازد.
خاندان پارس در زمان کوروش بزرگ جای پای خود را در گسترهای که سپستر پاسارگاد نام گرفت، استوار کردند. پاسارگاد همان جایی است که کوروش پس از چیرگی بر ایشتوویگو مادی، آن را به پایتختی یا مرکزیت قلمرو خود برگزید. نزدیک به هفتاد کیلومتر آنسوتر از جایی که کوروش بزرگ بنای پاسارگاد را گذاشت، داریوش بزرگ شهر پارسه و کاخهای خود را ساخت. شهریاران دیگر هخامنشی نیز بر گسترهی پارسه و سازههای آن افزودند تا آنکه اسکندر مقدونی در یورشی نابهنگام به پاسارگاد دست یافت.
آثار پاسارگاد هم از دید باستانی بسیار باارزش هستند و هم از دید تاریخی نمایانگر بخشی بسیار اثرگذار در تاریخ ایران دانسته میشوند. همانگونه که اشاره شد، مهمترین و کانونیترین بخش پاسارگاد، آرامگاه کوروش بزرگ است. این آرامگاه 540 سال پیش از میلاد ساخته شده و در میانهی باغی سلطنتی جای داشته است. سکویی شش پلهای و بنایی مربعشکل آرامگاه را شکل دادهاند.
در حاشیهی شمالی پاسارگاد برج سنگی دیده میشود که آن را آرامگاه کمبوجیه (یا شاید هم کاساندان- همسر کوروش بزرگ) میدانند. برخی نیز این دیدگاه را ناپذیرفتنی میدانند. به هر روی، این نیز بخشی از مجموعهی پاسارگاد است.
سکوی بزرگ تل تخت که گویا سازهای تشریفاتی بوده، بخش دیگر مجموعهی پاسارگاد است. همچنین در فاصلهی 150 متری باختر کاخ دروازه، پُل جای دارد. آبنماهای باغ شاهی که به نام «پردیس کوروش» نیز شناخته میشود، از دیگر بخشهاست. کاخ بار عام و کاخ دروازه را هم باید به این مجموعه افزود. در میانهی دشت پاسارگاد و دشت سعادتشهر نیز تنگ بلاغی جای دارد که راه شاهی از آن میگذشت.
مجموعهی کممانند پاسارگاد در تیرماه 1383 خورشیدی در نشست یونسکو در فهرست آثار میراث جهانی قرار گرفته است.
خبرنگار امرداد: سپینود جم
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر