از زمانی که تمدن جیرفت و شهرسوخته شناخته شد، خبر حفاریهای غیرمجاز در آن گسترهی کهن و بهدست قاچاقچیان، همواره بهگوش رسیده است. اما این روزها خبرهای نگرانکنندهی بیشتری میرسد؛ خبرهایی که از به باد غارت رفتن بازماندهی تمدن جیرفت به دست قاچاقچیها نشان دارد.
گذری بر خبرهایی که این روزها از حفاریهای غیر مجاز جیرفت در خبرگزاریها و رسانهها بازتاب یافته است، ما را با گستردگی آسیبها به این میراث گرانبهای تمدنی، بیشتر آشنا میکند.
تپههای جیرفت زیر پای حفاران مسلح
رسانهی خبری «پیام ما» در جستاری با عنوان «تپههای جیرفت زیر پای حفاران مسلح» (8 تیرماه 1405) نوشت: «برای بسیاری از مردم جنوب کرمان، تصاویر گودالهای عمیقی که این روزها در برخی محوطههای تاریخی جیرفت دیده میشود، یادآور روزهای تلخ اوایل دهه 80 است؛ روزهایی که خبر کشف تمدن جیرفت، همزمان با هجوم گستردهی قاچاقچیان آثار تاریخی به منطقه منتشر شد و بخش قابل توجهی از آثار ارزشمند، پیش از مطالعهی علمی، از کشور خارج شد. اکنون نیز گزارشها از تکرار همان الگو حکایت دارد؛ حفاریهای شبانه، تخریب لایههای باستانی و جستوجوی اشیای تاریخی در محوطههایی که هر متر از خاک آنها میتواند بخشی از تاریخ ناشناخته ایران را در خود جای داده باشد… بر اساس اطلاعات یک منبع مطلع، زمانی که نیروهای یگان حفاظت از ماجرا باخبر شدند، بخش قابل توجهی از عملیات حفاری انجام شده بود و دهها نفر در محدودهی بستر رودخانه مشغول حفاری بودند. این منبع میگوید حفاران غیرمجاز معمولاً بهصورت گروهی فعالیت میکنند و بسیاری از آنها مسلح هستند؛ موضوعی که نزدیک شدن نیروهای یگان حفاظت را بدون پشتیبانی نیروهای انتظامی و امنیتی دشوار میکند».
پیام ما در ادامه نوشته است: «محوطههای باستانی جیرفت تنها مجموعهای از تپههای خاکی نیستند؛ آنها بخشی از هویت تاریخی ایران و یکی از مهمترین مراکز مطالعات تمدنهای کهن بهشمار میروند. هر گودالی که توسط حفاران غیرمجاز حفر میشود، بخشی از اطلاعات علمی و لایههای باستانشناسی را برای همیشه از بین میبرد؛ اطلاعاتی که دیگر با هیچ کاوش علمی قابل بازیابی نخواهد بود… بسیاری از فعالان حوزه میراث فرهنگی معتقدند حفاظت مؤثر از محوطههای تاریخی جیرفت نیازمند برنامهای فراتر از اقدامات مقطعی است؛ برنامهای که هم تقویت یگان حفاظت، هم هماهنگی بیشتر دستگاههای امنیتی و انتظامی و هم مشارکت مردم محلی را در بر بگیرد تا تجربه تلخ تاراج گسترده آثار تاریخی جیرفت، بار دیگر تکرار نشود».
دیگر گوری برای غارت نمانده است
نوشتهی دیگر که خبر از فاجعهی چپاول تمدن جیرفت و شهر سوخته میدهد، در تارنمای «صدای میراث» (11 شهریور 1405) آمده است. در این گزارش میخوانیم: «حفاران غیرمجاز چنان حوزهی تمدنی جیرفت و هلیلرود را غارت کردهاند که هجوم آنها به مرحلهای رسیده است که به گفتهی مدیر پایگاه میراث فرهنگی کنارصندل «دیگر گوری برای غارت نمانده است»… قادر شیروانی، باستانشناس و مدیر پایگاه میراث فرهنگی کنارصندل که از سال ۱۴۰۲ مدیریت این پایگاه را برعهده دارد، دربارهی وضعیت محوطههای باستانی جیرفت گفت: حفاری غیرمجاز در سراسر کشور اتفاق میافتد، اما در جیرفت ابعاد آن بسیار گستردهتر است… او وضعیت موجود در حفاظت از محوطههای تاریخی جیرفت را بسیار وخیم توصیف کرد و افزود: فقط میتوانم بگویم وای به حال ما و میراثبانانی که امکانات دفاع از آثار و محوطه های باستانی نداریم. شیروانی در پاسخ به سوال صدای میراث که آیا حفاران غیرمجاز فعال در محوطههای باستانی جیرفت بومی هستند یا غیربومی؟ اعلام کرد: حفاران غیرمجاز عمدتاً از نیروهای بومی هستند و اجازهی ورود به افراد غیربومی به محوطههای باستانی را نمیدهند. اما مساله اصلی ما فراهم نبودن امکانات و نیروی کافی برای حفاظت مستمر از محوطههای گسترده باستانی است… شیروانی با اشاره به روند غارت این گورستانها از اوایل دهه ۱۳۸۰ تاکنون گفت: گورستان ها از سال ۱۳۸۰ تاکنون فقط غارت شدهاند و الان دیگر برای حفاران غیرمجاز خیلی سخت شده که چیزی پیدا کنند، چون دیگر گوری نمانده است… به گفتهی شیروانی، یکی از گورستان های باستانی جیرفت که در سالهای گذشته مورد غارت قرار گرفته بود، تنها یک گور دست نخورده داشت که توسط تیم کاوش باستان شناسی بررسی شد».
جیرفت در محاصرهی خاموش غارتگران
ایسکانیوز در نوشتهای با عنوان «جیرفت در محاصرهی خاموش غارتگران؛ آیا گنجینهی هلیلرود توان مقاومت در برابر تاراج زمان را دارد؟» آورده است: «اهمیت تاریخی، جیرفت را به هدفی برای سوداگران میراث فرهنگی تبدیل کرده است. تجربه سالهای گذشته نشان داده است که هر زمان حفاظت از محوطههای تاریخی تضعیف شود، شبکههای قاچاق آثار فرهنگی تلاش میکنند از خلأهای موجود استفاده کنند. در واقع حفار غیرمجاز تنها یک فرد با بیل و کلنگ نیست؛ پشت بسیاری از این فعالیتها شبکههایی قرار دارند که از ناآگاهی، ضعف نظارت و ارزش اقتصادی بالای آثار تاریخی سوءاستفاده میکنند… تمدن هلیلرود اگر به شکل علمی، اصولی و پایدار معرفی شود، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای گردشگری فرهنگی ایران را دارد. اما شرط نخست این اتفاق، حفظ خود میراث است. هیچ گردشگری برای دیدن تمدنی که بخشهای اصلی آن غارت شده و اطلاعات تاریخیاش از بین رفته است، جذب نخواهد شد… امروز پرسش اصلی درباره دشت جیرفت تنها این نیست که چند حفار غیرمجاز دستگیر شدهاند یا چند عملیات حفاظتی انجام شده است؛ پرسش بزرگتر این است که آیا نگاه ما به میراث فرهنگی تغییر کرده است یا هنوز آن را موضوعی فرعی در میان اولویتهای توسعه میدانیم… اگر امروز برای حفاظت از دشت جیرفت، تقویت یگان حفاظت، توسعه پژوهشهای باستانشناسی و استفاده از فناوریهای نوین اقدام نشود، ممکن است نسلهای آینده تنها نامی از تمدن هلیلرود بشنوند؛ تمدنی که زمانی در زیر خاک جنوب کرمان زنده بود اما فرصت روایت کامل خود را پیدا نکرد».
خطر مرگ تدریجی تمدن کهن جیرفت
هشدار دیگر دربارهی چپاول تمدن جیرفت در نوشتهای با عنوان «خطر مرگ تدریجی تمدن کهن جیرفت» (تارنمای خبری کرمان فردا- 17 شهریور 1405) بازتاب یافته است. در این نوشته میخوانیم: «افزایش فعالیت و تحرکات حفاران غیرمجاز در دشت جیرفت، گهواره تمدنی بسیار کهن و رازآلود، در هفتههای اخیر خبرساز شده است و بهدنبال آن، موجی گسترده از نگرانی در بین باستانشناسان، کارشناسان و دوستداران میراثفرهنگی در کشور شکل گرفته است. مدیرکل میراثفرهنگی استان کرمان مدعی شده اکنون فعالیت این غارتگران به حداقل رسیده است، اما باید برای تقویت امکانات و تجهیزات حفاظتی به میراثفرهنگی کمک شود وگرنه اتفاقات بدتری رخ خواهد داد. پیگیری این موارد میتواند از مرگ تدریجی یک تمدن چندینهزارساله در جنوب استان کرمان جلوگیری کند».
خبرنگار امرداد: سپینود جم
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر