باستان‌شناسان در کهن‌‌ترین محوطه شناسایی شده در حوضه آبگیر سد «چپرآباد»، به روستایی کوچک از نیمه‌ی دوم هزاره‌ی پنجم پیش از میلاد (نزدیک‌به هفت‌هزار سال پیش) دست یافتند. سد چپرآباد قرار است در تیرماه 1402 خورشیدی آبگیری شود و این محوطه در نخستین گام آبگیریِ سد زیر آب خواهد رفت.
از فرمانروایی نیرومند اورارتو، یادمان‌هایی برجای مانده است که هر کدام بخشی از میراث کهن فلات ایران شناخته می‌شوند. آن آثار یادبودهایی هستند که نشانه‌ی تاریخ و فرهنگ پیشرفته و توان فرمانروایی اورارتویی‌ها شناخته می‌شوند. یک نمونه‌ی بازمانده از آن تمدن کهن، سنگ‌نوشته‌ی «رازلیق» است. در این اثر، شاه اورارتور از چیرگی خود بر سرزمین‌های پیرامونش و از به‌دست آوردن دژی از دشمن سخن می‌گوید.
سراسر ایران آکنده از هنر سنگ‌نگاره‌ای و نوشته‌های سنگی و صخره‌ای است. شماری از آن‌ها آوازه‌ای جهانی دارند و بسیار شناخته‌شده‌اند (همانند: بیستون، نقش رستم، تنگه چوگان و تخت جمشید). اما درباره‌ی شماری دیگر از این آثار دیرینه، کمتر سخن گفته شده است. رشته‌نوشته‌های «نگاره‌ها و نوشته‌های سنگی ایران باستان» درباره‌ی آثار کمتر شناخته‌شده‌ی ایران است که در سراسر سرزمین ما پراکنده‌اند.
کاوش در «تپه کهنه صوفیان» به شناسایی محوطه‌ای از دوران مس و سنگ قدیم (فرهنگ دالما) در گستره‌ی مرتفع شمال باختری ایران انجامید. باستان‌شناسان بر این باورند، این کشف به دانسته‌های ایران از فرهنگ هزاره‌ی پنجم پیش از میلاد، نزدیک به ۷۰۰۰ سال پیش، بیفزاید.
