از ابزارهایی که در شهر سوخته به‌دست آمده است و با کار و زندگی زنان آن شهر در پنج‌هزار سال پیش پیوند دارد، باستان‌شناسان به یافته‌هایی رسیده‌اند که آن‌ها را شگفت‌زده کرده است. زنان شهر سوخته، مانند زنان امروزی، به آراستن خود و پوشیدن جامه‌های زیبا و بهره‌گیری از زیورآلات اهمیت بسیار می‌دانند. آنان ابزارهای آرایشگری داشتند و در این کار باریک‌بین و زیبایی‌پسند بودند. جهانِ زنان شهر سوخته به‌راستی سرشار از دانستنی‌ها و شنیدنی‌هاست.
مردمان شهر سوخته از چه تبار و نژادی بودند؟ آن‌ها از کدام سرزمین راهی سیستان شدند و پایه‌ی تمدنی شکوهمند را ریختند؟ آیین‌ها و باورهای آنان چگونه بود و چه نشانه‌هایی از آن بازمانده است؟ این‌ها پرسش‌هایی است که پیش روی هر پژوهنده‌ای است که بخواهد تمدن شهر سوخته و شیوه‌ی زندگی مردم آن روزگاران را بشناسد. در این بخش، می‌کوشیم برپایه‌ی پژوهش‌های باستان‌شناسان، پاسخ‌هایی برای این پرسش‌ها بیابیم؛ هرچند آگاهی‌ها درباره‌ی شهر سوخته آن اندازه نیست که پاسخ‌ها بی‌چندوچون باشد.
در راهی که شهرهای زابل و زاهدان، در استان سیستان‌وبلوچستان، را به یکدیگر پیوند می‌دهد، تپه‌هایی گسترده و پیوسته به‌هم دیده می‌شود که باستان‌شناسان آن را «شهر سوخته» می‌نامند. آنجا زیستگاه یکی از تمدن‌های درخشان و دیرینه‌ی انسانی است که ناگهان و بی‌هیچ بازتابی در نوشته‌های باستانی، از میان رفت و خالی از هر باشنده‌ای شد. چند هزاره زمان بُرد تا باستان‌پژوهان به وجود آن شهر بسیار کهن پی بردند و آثاری را به دست آوردند که شگفتی‌آور است.
پنج هزار سال بود که لایه‌ای ستبر از شن‌های کویری روی بازمانده‌ی شهری بسیار کهن را چنان پوشانده بود که هیچ گذرنده‌ای درنمی‌یافت در زیر آن توده‌های شن و خاک، تمدنی درخشان نهفته است. اما در روی زمین، به هر سو که می‌نگریستند، شکسته‌های کوچک و بزرگی از سفال بود. این سفال‌های از کجا آمده بود؟
