پیدا شدن یک دندان نیش سوراخشده گوزن در غار «یافته» خرمآباد، پژوهشگران را به یکی از مهمترین نشانههای زندگی انسانهای نخستین در فلات ایران رساند. اثری که با دیرینگیای نزدیک به ۳۹ هزار سال، از آن به عنوان یکی از کهنترین اشیای نمادین و تزیینی شناختهشدهی جهان و کهنترین نمونهی صنایع دستی شناختهشده در ایران یاد میشود.
به گزارش ایلنا، این اثر ارزشمند در کاوشهای مشترک باستانشناسان ایرانی و بلژیکی در غار یافته خرمآباد کشف شد؛ غاری که یکی از مهمترین گسترههای پارینهسنگی زاگرس به شمار میرود و یافتههای آن نقش مهمی در شناخت نخستین جوامع انسان هوشمند در باختر آسیا داشته است.
غار یافته یکی از ارزشمندترین گسترههای پارینهسنگی ایران و زاگرس است که در شمال باختری خرمآباد جای دارد. این غار یکی از شش گسترهی تشکیلدهندهی «محوطههای پیش از تاریخ درهی خرمآباد» است که در سال ۲۰۲۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.
پژوهشهای باستانشناسی نشان داده است که غار یافته از مهمترین مراکز جایگیری (:استقرار) انسانهای پارینهسنگی جدید در جنوب باختری آسیا بوده و نشانههایی از باشندگی انسانهای هوشمند، ابزارهای سنگی فرهنگ برادوستی، رنگدانههای اخرا و اشیای تزیینی در آن کشف شده است. این یافتهها درهی خرمآباد را به یکی از کانونهای اصلی پژوهش مهاجرت و تکامل انسان در راه گسترش از آفریقا به اوراسیا تبدیل کرده است.
کشف صنایع دستی ۳۹ هزار ساله در ایران
سونیا شیدرنگ، باستانشناس که در هیات باستان شناسی مشترک ایران و بلژیک در کاوشهای غار یافته بوده است، گفت: کهنترین زیورآلات شناختهشده در ایران از غار یافته خرمآباد به دست آمدهاند. این مجموعه دربردارندهی دندان نیش سوراخ شدهی یک گوزن، صدفهای کوچک دریایی و قطعات سنگ هماتیت است که انسانهای پارینهسنگی جدید استفاده میکردهاند.
به گفتهی او، ارزش این اشیا در آن است که از لایههای باستانشناختی دارای تاریخگذاری باریکبینانه (:دقیق) به دست آمدهاند و دیرینگی آنها نزدیک به ۳۹ هزار سال پیش میرسد. به همین سبب این آثار را میتوان کهنترین نشانههای رفتار نمادین انسان در ایران دانست.
شیدرنگ افزود: دندانهای نیش گوزن کشفشده در غار یافته، افزون بر ارزش هنری و فرهنگی از دید پژوهشهای مهاجرت انسان نیز ارزش دارند و میتوانند نشانهای از پیوند جوامع پارینهسنگی زاگرس با موجهای نخستین گسترش انسانهای مدرن در منطقه باشند.
این باستانشناس افزود: این آثار در جریان کاوشهای سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ به دست گروه مشترک ایرانی و بلژیکی به سرپرستی دکتر فریدون بیگلری و با همراهی پژوهشگران بلژیکی کشف، بررسی و به جامعهی علمی جهان شناسانده شدند.
کهنترین گردنبند دستساز جهان
عطا حسنپور، باستانشناس و مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان نیز با اشاره به ویژگیهای این کشف گفت: در جریان کاوشهای غار یافته، یک دندان نیش گوزن به دست آمد که بخش فوقانی آن با استفاده از یک درفش یا مته سنگی بسیار ریز سوراخ شده بود؛ نکتهای که نشان میدهد این شی به گونهی گردنآویز مورد استفاده بوده است.
او افزود: این شیء یک اثر نمادین و تزیینی وابسته به جوامع پارینهسنگی است که با فرهنگهای ابزارسازی آن دوران همخوانی دارد. بررسیها نشان میدهد این دندان نیش نزدیک به ۳۹ هزار سال پیش برای استفاده نمادین ساخته شده و به گمان بسیار به عنوان پیشکش یا نشان هویتی مورد استفاده بوده است.
حسنپور با پافشری بر کمیاب بودن اشیای نمادین در این دورهی تاریخی گفت: آثار تزیینی و نمادین وابسته به این بازهی زمانی در جهان بسیار اندک و انگشتشمار هستند و به همین سبب دندان نیش گوزن غار یافته از ارزش یگانه (:استثنایی) برخوردار است.
به گفتهی او، این اثر اکنون در موزه ملی ایران نگهداری میشود و به عنوان یکی از ارزشمندترین نشانههای شکلگیری اندیشهی نمادین و گرایشهای هنری انسانهای نخستین شناخته میشود.
این باستانشناس همچنین از تولید نمونهای بازسازیشده از این دندان نیش خبر داد و گفت: با توجه به اهمیت جهانی این اثر، نمونهای از آن به عنوان نماد و رهآورد (:سوغات) فرهنگی تولید شده تا مردم بیشتر با این میراث کممانند آشنا شوند.
دندان نیش گوزن کشف شده در غار یافته نزدیک به پنج سانتیمتر است که سندی از دگرگونی ذهن انسان در دهها هزار سال پیش است. زمانی که انسان هوشمند افزون بر برآوردن (:تأمین) نیازهای روزمره، به مفاهیمی چون هویت، نمادپردازی، زیبایی و انتقال معنا نیز میاندیشید. به همین سبب گردنآویز کوچک غار یافته را میتوان یکی از نخستین نشانههای هنر و صنایع دستی در تاریخ بشر دانست؛ اثری که از دل غارهای زاگرس سر برآورده و امروز جایگاه ویژهای در روایت جهانی تاریخ انسان دارد.
امرداد - گروه رویداد
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر